Hip-hop ve Sampling

En basit anlamı ile müzikte sampling bir şarkının ya da herhangi bir ses kaydının bir kısmının bir başka parçada yeniden kullanılmasıdır. 1900’lerde Jazz müzikte sanatçıların başka sanatçıların melodilerinden bazı kısımları almaları şeklinde kendini gösterse de bugün geldiği noktaya ulaşması 70lerde hiphop DJ’leri sayesinde olmuştur. Bu nedenle Pop, Techno gibi bir çok müzik türünde de kullanılıyor olsa da adı daha çok rap müzik ile anılan bir yöntemdir. Samplingi rap müzikte bu kadar vaz geçilmez kılan Hiphop’ın doğduğu ortamdaki kaynak eksikliği ve kaliteli enstürmanlara sahip olmanın azınlıklar açısından lüks olması olmuş ve imkansızlık içindeki hiphop sanatçıları halihazırda var olan şarkıların plakları üzerinde oynayarak kendi müziklerini yaratmıştır. Dönemin DJ’lerinin bu şarkılardaki popüler drum breakleri sample olarak kullanmaları ve bunları bir döngü halinde tekrar çalmaları ile ise breakbeatler doğar ve hiphop müzikte sample kullanımının temeli atılmış olur.

Clyde Stubblefield’ın çaldığı “funky drummer” davul solosu en popüler drum breaklerden biridir.
fotoğraf: Brent Nıcastro

Dijitalleşmenin Etkisi

80lere gelindiğinde eskiden birçok ekipman ve daha fazla emek gerektiren sampling, Akai S-900, MPC60, E-MU SP 1200 gibi cihazların piyasaya çıkması ile hem daha ekonomik hem de daha ulaşılabilir bir hal alır. Bu durum ise sanatçıların büyük stüdyolara olan ihtiyacını azaltarak ve sayısız DJ’e daha kaliteli sampling imkanı tanıyarak Hiphop’ın altın çağının bilindik sound’unu kazanmasında büyük bir rol oynayacaktır.

Bu dönemde aynı zamanda Hip Hop Bronx’un blok partilerinde çıkmaya ve yavaş yavaş sesini ana akım müzik dinleyicisine duyurmaya ve Billboard listelerinde üst sıraları zorlamaya başlar ancak bu yeni gelen popülarite beraberinde büyük bir sıkıntıyı da doğurmuş olur.

Telif Hakkı Sorunları

Zamanla Hip Hop sanatçıları popülerleşip sample temelli şarkılar televizyonlarda ve radyolarda duyulmaya başladıkça bu şarkıların orjinal bestecileri eserlerinin kendilerinden habersiz bir biçimde kullanılmasına karşı çıkmaya ve telif hakkı davaları açmaya başladılar. Bu durum şarkıdan elde edilen kazancın çoğunun sample üstünde hakkı olanlara gitmesine hatta şarkılarının kullanılmasına kesinlikle karşı olan bazı sanatçılar özelinde şarkıların tamamen yayından kaldırılmasına neden oldu. Yeni ortaya çıkan bu engel plak şirketlerinin, sanatçıların üzerindeki denetimini arttırdı. Telif hakkı davalarına takılmak istemeyen şirketler sanatçıların kullandıkları en ufak sample’a kadar haberdar olmak istiyordu çünkü bu davalardan kaçınmak için artık sample üzerinde hakkı olabilecek herkesin tespit edilmesi ve gerekli izinlerin alınması gerekiyordu. Bir şarkının sözlerini değiştirmeden cover versiyonu yapıldığı takdirde herhangi bir yasal sorun çıkmazken şarkının içindeki 3-4 saniyelik bir kısmının değiştirilerek kullanılması hiphop sanatçılarına karşı bir çok dava açılmasına neden olmuş, dönemin büyük isimlerinden Biz Markie, De La Soul gibi sanatçılar dahi bu davalardan nasiplerini almışlardır. Dava tehdidi hem sanatçıların yaratıcılıklarının önünde bir engel oluşturmuş ve müziğin üretim sürecini yavaşlatmış hem de kullanılan sampleların haklarını karşılayamayacak olan sanatçıların popüler kültürden uzaklaşarak yeraltına çekilmelerine neden olmuştur.

” İyi bir besteci taklit etmez, çalar “

-Igor Stravinsky

“Alone Again” sampleından davaslık olan Biz Markie’nin davanın ardından çıkan albümü

Davalara Rağmen Sampling

Telif hakkı davalarının gölgesinde sample kullanımı her ne kadar parasını karşılayabilecek kadar zengin olanların tek eline düşmüş gibi görünse de hiphop’ın altın çağı yaşanırken sample temelli alt yapıların kullanımı da hız kesmeden devam eder. Sample kullanımı arttıkça da DJ’ler ve producerlar ilk dönemlerindeki soul, disco ya da James Brown gibi klasikleşmiş samplelardan uzaklaşarak bir çeşit yenilik arayışına girmiştir. Bu arayışın amacı sanatçıların benzerlerinden ayırt edilebilir, özgün eserler vermek istemesi olduğu kadar, pek bilinmeyen şarkıları samplelayarak telif hakkı davaları ile karşılaşma ihtimalini düşürmek olarak da görülebilir, amacı ne olursa olsun bu durum sanatçıları sample arayışında amerikadan çıkarmış ve hip-hop müzik külliyatına Jay-Z’nin Big Pimpin’i, GZA’nın 4th Chamber’ı gibi klasikleri kazandırılmasında rol oynamıştır.

Yabancı Şarkılarda Türkçe Samplelar

“Crate Digging” olarak tabir edilen kavram sanatçıların mümkün olan her yerde değişik, farklı sample arayışlarını, bunun için dükkan dükkan, market market gezmelerini ifade etmektedir. Tabiki bu arayışların bazı sanatçıları bilip sevdiğimiz Türk sanatçıların parçalarına getirmemiş olduğunu düşünmek saçma olacaktır, öyle ki Boney M’in 1973 çıkışlı hit parçası Rasputin’in alt yapısında dahi Safiye Ayla’nın Üsküdara Gideriken şarkısı kullanılmıştır. Bunun yanında Selda Bağcan, Barış Manço, MFÖ ve Nukhet Duru gibi isimler ise bir çok popüler hip-hop / RnB şarkılarında sample olarak kullanılmışlardır.

SONUÇ OLARAK

Rap müziğin South Bronx’un sokaklarında doğduğu günden bu yana sanatçılar her daldan binlerce şarkıyı, sanatçıyı hatta çizgi film repliklerinden, alelade sesli mesajlara kadar bir çok sesi sample küllayatlarına kattı ve dinleyiciye ulaştırdı. Her ne kadar bu sürecin etik zemini tartışılmış, sanatçılar sayısız dava ile karşılaşmış olsa da, kanaatimce rap, sample kullanımı ile rap müzik bünyesine kattığı şarķılara bir yeniden doğuş imkanı sağlamakta, başka türlü sample olarak kullanılan şarkılar ile tanışamayacak çok geniş bir kitleyi bu şarkılar ve sanatçılar ile tanıştırarak o sanatçılara yeni bir pazar yaratmaktadır. Bir an için bu pazarın oluşmadığı düşünülse dahi telif haklarının yasal düzene uyularak kullandığı hallerde bu bile samplelanan sanatçılara ayrı bir gelir sağladığı barizdir ve bu açıdan sampling kavramı zaman içinde de müzik kültürü içinde kabul görmüş daha önceki örneklerden de anlaşılacağı gibi bir çok farklı müzik dalına yayılmış ve yayılmaya devam etmektedir. Şuan bile bilboard listelerinin tepelerindeki şarkılara ya da grammy kazananlarına bakıldığı zaman bir çoğunun alt yapısının sample temelli olduğunu görebilirsiniz. Sampling günümüzde her ne kadar karşısında duranlar olsa da kendisini müzik kültürünün bir parçası olarak kabul ettirmiştir ve gidecek gibi de durmamaktadır.

Paylaş.

Okumayı seven, yazabildiğince yazmaya çalışan kadrolu fantastik edebiyat sevdalısı

Yorum Bırakın